Encyclopedie van Noord Brabant

Anton van Oirschot (1985-1986)

Gepubliceerd op 20-10-2020

UDEN

betekenis & definitie

gemeente in Noordoost-Brabant, bestaande uit de dorpen Uden, Odiliapeel, Volkel, Bedaf en de gehuchten en buurtschappen Biesthoek, Duifhuis, Eikenheuvel, Heikant, Hengstheuvel, Hoenderbos, Hoeven, Hoogveld, Hulstheuvel, Hultje, Kapel, Kleuter, Kooldert, Lagenheuvel, Lankes, Loo, Maatsehei, Niemeskant, Oosterens, Rakt, Schadron, Slabroek, Strepen, Veldmolen, Vloet, Vluchtoord, Volkelstraat, Weeg en Zoggel. Uden grenst ten noorden aan Schaijk en Zeeland, ten oosten aan Zeeland en Wanroy, ten zuiden aan Boekel, ten westen aan Erp, Veghel en Nistelrode.

Aantal inwoners: 33.835 (1986); oppervlakte: 6.286 ha.Wapen: van lazuur, beladen met acht zich overkruisende aan weerskanten geleliede stokken van goud voor middenschild van lazuur, beladen met elf fasen en geboord mede van goud (1817), ontstaan uit het wapen van de hertogen van Kleef, sedert de 15de eeuw ook voor het Land van Ravenstein gebruikt.

Geschiedenis: Uden wordt voor het eerst vermeld omstreeks 1100, al waren enkele delen van de huidige gemeente al eerder bewoond. Vanaf de 7de eeuw waren er vijf bij elkaar gelegen nederzettingen, t.w. de omgeving van de Pius X-kerk, Bitswijk, bij de Markt, de omgeving van de abdij Maria Réfugié aan de Vorstenburg en het Moleneind. Van de oude heerlijkheid Uden maakten ook de dorpen Volkel, Boekel en Zeeland deel uit; voor de 12de eeuw ging deze heerlijkheid echter op in het Land van Ravenstein. In 1339 werd Uden weer het centrum, nu van het Heikantsgericht, een schepenbank met de rechtspraak over de plaatsen van de vroegere heerlijkheid. Boekel en Volkel kregen in 1314 het recht van gebruik der gemene gronden van de heer van Herpen.

In 1631 werd in het gebied van de vrije heerlijkheid de volledige vrijheid van godsdienst uitgeroepen, kort nadat het geleidelijk na de val van Den Bosch in Noord-Brabant met de rechten van de roomskatholieken was gedaan. Het Land van Ravenstein behoorde echter niet tot de generaliteitslanden. Daarom weken ook de Kruisheren in 1638 en de Birgitinessen in 1713 naar Uden uit. Toen ook werden er op Udens grondgebied grenskerkjes geplaatst, zes in totaal, waar de katholieken uit het generaliteitsland hun godsdienstige plichten kwamen vervullen. De oude devotie van O.L. Vrouw ter Linde werd door de Kruisheren in Uden weer in ere hersteld, en die bleef met een korte onderbreking in de Franse tijd gehandhaafd.

Bij de inval van de Fransen in 1794 was het met de heerlijke rechten gedaan. Uden werd een deel van de Bataafse Republiek, later van het koninkrijk. Het bleef een agrarisch dorp tot aan de Tweede Wereldoorlog. Na 1945 ontwikkelde Uden zich echter in de richting van een kleine stad met een sterk industrieel karakter. Het ging een samenwerkingsverband aan met de gemeenten Veghel, Boekel, Erp en Zeeland, waarbij later ook SintOedenrode zich aansloot. Als Europese gemeente ging Uden in 1971 een band aan met Lippstadt. Overheidsinstellingen: gemeentehuis Markt; gemeentepolitie Leeuweriksweg; postkantoor:hoofdpostkantoor Violierstraat, postkantoor Volkel Kloosterstraat; postagentschappen Odiliapeel, Uden-Drossaard; Uden-Muziekplein; elektriciteit: Pnem, rayonkantoor Uden, Kastanjeweg; waterl.mij Oost-Brabant; gas: Obragas Helmond; Provinciale Waterstaat district Uden; Vliegbasis Volkel.

Onderwijs: 4 openbare basisscholen, 8 r.k. basisscholen te Uden, 2 r.k. basisscholen te Volkel, 1 r.k. basisschool te Odiliapeel, 2 prot. chr. basisscholen, 1 vrije lagere school; speciaal onderwijs: een mlkschool, 1 lom-school; 2 mavo’s, 2 havo-vwo, 1 hno, 1 lts, 1 meao, 1 svbo, avond-havo, avond-mavo, 1 kmbo, middenstands-handelsavondschool, vakopl. volwassenen; Uden American School.

Religie: dekenaat Uden; parochies St. Petrus, H. Pius X, H. Geest, H. Paulus, Kruisherenkapel, Birgitinessen-abdij Vorstenburg; parochies H. Antonius Abt, Volkel, H.

Kruisvinding Odiliapeel; kloosters: Kruisherenklooster L. Vrouweplein, retraitehuis Missiezusters, Zusters Birgitinessen, abdij Maria Réfugié, Zusters Carolus Borromeus, Huize St. Jan, Zusters Franciscanessen Kapelstraat, Zusters Franciscanessen Kloosterstraat; Prot. Kerkelijk centrum, Schepenhoek. Sportaccommodaties: Fietscrossterreinen Uden Parklaan, Volkel Heikantsepad, Odiliapeel Koolmeesstraat; Hondensportterreinen Vluchtoordweg, Slabroekseweg, Wolfstraat, Keelweg; Markthal; midgetgolfbaan Boekelsedijk; motorsportterrein Goorkenseweg en Hemelrijkstraat; openluchtzwembad Parklaan; paardensportterreinen Vluchtoordseweg, Slabroekseweg, Heikantsepad, Koolmeesstraat; recreatieplas Hemelrijk Volkel; sporthal De Deel Uden, sporthal De Wervel Volkel, sportzaal Germenzeel Uden, Sportpark Hoeven, voetbalcomplex De Vlasakker, sportpark Moleneind, Uden, sportpark Odiliapeel, sportpark Raam Uden, sportpark Uden Boekelsedijk, incl. tennis, ijsbaan, zwembad, sportpark Volkel; sportvelden Schepersweg, stadion Sportlaan; tennisparken Hoeven, Boekelsedijk, Volkel; trimbanen Uden en Slabroek; visvijver De Kleuter; overdekt zwembad De Wel Brabantpl.

Monumenten: Birgitinessenabdij Maria Réfugié, deel van voormalig kasteeltje; abdij uit 1713, kapel uit 1720; r.k. kerk neo-romano-gotische kruisbasiliek uit 1890 van Ch. Weber; gesloten stariderdmolen uit 1811 te Uden, standerdmolen Volkel. In de abdij is een museum voor religieuze kunst gevestigd.

Recreatie: natuurpark De Maashorst met bezoekerscentrum Slabroek, openluchttheater Naat Piek in de bossen van Udenoord, theater De Schouw. Vliegveld: In Volkel is een vliegbasis van de Koninklijke Luchtmacht gevestigd, met detachement van de Kon. Landmacht voor het onderhoud daarvan.

Industrie: Uden telt ca 1250 ondernemingen, 32 hiervan zijn aangesloten bij de Industriële Kring Uden.

Bron: Info gern. Uden; Uden in vogelvlucht.