Encyclopedie van de Zaanstreek

Eindredactie Jan Pieter Woudt & Klaas Woudt (1991)

Gepubliceerd op 02-10-2020

Nauernase Sluis

betekenis & definitie

Schutsluis in de overtoom van Nauerna tussen de Nauernase Vaart en Zijkanaal D van het Noordzeekanaal. Vóór de aanleg van de vaart kwam de sluis op het einde van het Twiske uit op het IJ.

De officiële naam is: Schermersluis.De sluis was dus al aanwezig toen de Nauernase Vaart werd aangelegd (1633). Oorspronkelijk was het een sluisje van slechts 8 voet breed. Het functioneerde voornamelijk voor de inname en het uitlaten van water. In 1633 werd de sluis verlengd tot 37 voet en verbreed tot 13 voet. Ook kreeg hij een stenen fundament en stenen muren. Om de uitwateringscapaciteit te vergroten (de Nauernase Vaart loosde water voor de gehele Schermerboezem) werd de sluis in 1651 opnieuw vergroot tot 60 bij 15 voet; ernaast is toen ook een duikersluis aangelegd.

Deze duikersluis is voorzien van een hefdeur en een klapdeur. De handmatig bediende hefdeur staat meestal open, waardoor bij hoge waterstand van de Nauernase Vaart de klapdeuren automatisch open gaan.

De sluis werd in 1800 grondig gerestaureerd. Twee jaar later was het de beurt aan de duikersluis. In 1940 kwam een volgende restauratie gereed. Over de sluis ligt een enkelvoudige klapbrug.

Nauernase Vaart Kanaal met een lengte van ongeveer 8,5 kilometer tussen de Tochtsloot bij Westknollendam en Zijkanaal D van het Noordzeekanaal bij Nauerna.

Het kanaal is in 1633 aangelegd. Daarbij is de loop van het doodlopende water 't Twiske gebruikt. Het werd aangelegd om voldoende afwateringsmogelijkheden voor de Schermerboezem te verkrijgen, toen de Schermer werd ingepolderd. Men koos de gemakkelijkste oplossing door gebruik te maken van het al aanwezige Twiske en van de eveneens aanwezige Nauernase Sluis. Een nadeel was ontegenzeggelijk dat het verkeer over land tussen de dorpen Krommenie en Westzaan door de Vaart werd afgesneden. De aanleg kwam voor rekening van de heren van de Schermer, die zich echter al snel onttrokken aan het onderhoud van Vaart en Vaartdijk.

De dijk, ook wel Twiskdijk genoemd, was zwak en vroeg veel onderhoud. Van de aanleg af en tot de overname van de dijk in 1881 zijn er vele meningsverschillen geweest over onderhoud en herstel ervan.

De Vaartdijk was op drie plaatsen doorsluisd. Ter hoogte van Krommenie lag de Arendsluis, ter hoogte van Wormerveer De Noordse Balk en in noordelijk Westzaan de Westzanersluis. Bij Knollendam was in een overzet voorzien, het Molletjesveer.

Hoewel de Nauernase Vaart dus werd aangelegd in verband met de waterbeheersing, heeft hij steeds ook betekenis gehad als vaarweg. In het verleden heeft vooral Krommenie geprofiteerd van deze rechtstreekse verbinding met het IJ. Nog aan het eind van de 19e eeuw werden de belangrijke blik- en linoleumfabrieken langs de vaart gebouwd.

< >