Collectie Nederland

Collectie Nederland: Musea, Monumenten en Archeologie

Gepubliceerd op 13-06-2019

aambeelden

betekenis & definitie

Aambeelden zijn zwaar uitgevoerde metalen (gietstaal, staal) blokken op een voetstuk. Hierop slaat een smid stukken smeedijzer of andere metalen in de gewenste vorm. Een aambeeld hoort tot het basisgereedschap van de smid.

Een dorpssmid heeft in zijn smidse een aambeeld dat vaak 200 tot 400 kilo weegt om grotere werkstukken te kunnen bewerken. Eeuwenlang heeft het aambeeld bestaan uit een samengesteld blok, gesmeed staal met een laag koolstofgehalte. Dit was zacht en vervormde snel.

Later werd een geharde stalen 'baan' op het gesmede aambeeld aangebracht en werden aambeelden gegoten uit gietstaal. De ronde 'hoorn opzij' wordt gebruikt om allerlei rondingen en buigingen te kunnen maken in het werkstuk. Vaak zitten er gaten in het aambeeld waar allerlei losse hulpstukken, tassen in vaktaal, in vastgezet kunnen worden.

Deze zijn nodig om speciale vormen te kunnen aanbrengen aan het werkstuk.

Het aambeeld wordt geplaatst op een onderstel. In het verleden wordt hiervoor een houten blok gebruikt gemaakt van iep of eik.

Voor een rechtshandige smid wordt het aambeeld met de ronde hoorn naar links geplaatst. De zijde waar de smid dan voor staat noemt men de 'meesterzijde', de andere kant is de 'gezelzijde'. Er zijn ook aambeelden met een vierkant 'stuikblok'.

Dit bevindt zich tijdens het smeden aan de gezelzijde.